Je bent moe op een manier die een weekend rust niet oplost. Je slaapt slechter, je cyclus klopt niet meer helemaal, of je lichaam reageert anders dan een paar jaar geleden. Dan kan de vraag opkomen of dit de overgang is.
Na je 40e vinden hormonale veranderingen plaats binnen een breder geheel. Niet alles wat verandert komt door de overgang, en de overgang verklaart niet alles. Dit artikel zet de fases op een rij en verwijst per onderwerp door naar de verdieping.
Perimenopauze, menopauze en postmenopauze
De woorden lopen door elkaar, terwijl ze iets anders betekenen. De NHG-Standaard hanteert drie begrippen.
- Perimenopauze: de periode waarin je menstruaties veranderen, tot een jaar na je laatste menstruatie.1
- Menopauze: je laatste menstruatie. Het tijdstip wordt pas een jaar later vastgesteld.1
- Postmenopauze: de periode vanaf een jaar na je laatste menstruatie.1
In Nederland ligt de menopauze gemiddeld rond je 50e of 51e.1 De perimenopauze duurt volgens de NHG gemiddeld ongeveer vier tot zes jaar, al bereiken sommige vrouwen de menopauze na een korte periode met onregelmatige cycli.1 Komt de menopauze vóór je 40e, dan heet dat een vroegtijdige overgang.1 De NHG verwijst dan door voor onderzoek naar de oorzaak.1
Onderzoekers delen de jaren rond de menopauze in met de STRAW+10-indeling, een afspraak van wetenschappers uit meerdere landen.3 De NHG merkt op dat deze indeling in de huisartsenpraktijk beperkte waarde heeft: de duur en het verloop verschillen per vrouw, en sommige vrouwen slaan fasen over of gaan heen en weer.1
Waarom een bloedtest weinig toevoegt
Kun je het niet laten prikken? In de perimenopauze kan de waarde van het hormoon FSH sterk wisselen.1 De NHG raadt daarom af om FSH, LH en oestradiol te laten bepalen: het heeft geen meerwaarde voor de diagnose of om te voorspellen wanneer de menopauze komt.1
De Britse richtlijn wijst dezelfde kant op. Bij verder gezonde vrouwen vanaf 45 jaar stelt zij de perimenopauze vast zonder laboratoriumonderzoek, op basis van recent begonnen opvliegers en veranderingen in de cyclus.2 Een FSH-meting komt alleen in aanmerking bij klachten tussen je 40e en 45e, of bij een vermoeden van menopauze onder je 40e.2

Wat hoort bij de overgang en wat niet
De NHG noemt een veranderend menstruatiepatroon, opvliegers en nachtelijk zweten en vaginale droogte als aanleiding om aan de overgang te denken.1 Ongeveer 80 procent van de vrouwen meldt opvliegers of nachtelijk zweten, die ongeveer drie tot zeven jaar aanhouden.1 In een onderzoek onder 978 vrouwen die hormoontherapie begonnen stond moeheid bovenaan (96 procent) en kwamen opvliegers pas op de 18e plaats.4 De opvlieger is dus niet altijd het eerste signaal.
Andere veranderingen liggen minder voor de hand. De NHG ziet geen duidelijke samenhang tussen de overgang en depressie of angst, en het onderzoek naar gewrichtsklachten is niet eenduidig.1 Zulke veranderingen kunnen ook samenhangen met je werk, je thuissituatie of je gezondheid in het algemeen.
De NHG beschrijft de overgang als een natuurlijk proces met een onvoorspelbaar beloop en grote verschillen in hinder.1 Gebruik je hormonale anticonceptie, dan kunnen de veranderingen minder zichtbaar zijn.1
Per onderwerp verder lezen
Elk onderwerp heeft een eigen artikel, met de bronnen erbij.
Opvliegers en nachtzweten. Volgens de NHG bestaat er bij opvliegers een indicatie voor hormoontherapie.1 Zie opvliegers en nachtzweten en hormoontherapie.
Slaap en vermoeidheid. Nachtelijke opvliegers kunnen leiden tot slaapproblemen.1 Zie waarom je slaap na je 40e lichter kan worden, moe ondanks genoeg slaap en uitputting als gemist signaal.
Stemming, angst en concentratie. Het onderzoek is niet eenduidig; een eerdere depressie maakt wel kwetsbaarder.1 Zie sneller huilen en prikkelbaar, angst en onrust en brain fog en concentratie.
Gewicht en buikvet. In een groot Amerikaans onderzoek nam vet sneller toe en magere massa af vanaf het begin van de overgang, terwijl het gewicht niet sneller steeg.5 Zie buikvet, afvallen, spierverlies en voeding.
Botten en gewrichten. Zie botverlies en osteoporose en gewrichtspijn en stijfheid.
Intimiteit, blaas en bekkenbodem. Bij vaginale droogte noemt de NHG een vochtinbrengend middel en plaatselijk oestrogeen als gelijkwaardige keuzes.1 Zie vaginale droogte, afnemend verlangen, urineverlies, bekkenbodemoefeningen en blaastraining.
Hart en bloedvaten. Zie hart- en vaatrisico in de overgang.
Wanneer beoordeling verstandig is
Niet elke verandering in deze levensfase komt door de overgang. Bij opvliegers en nachtelijk zweten noemt de NHG als andere verklaringen onder meer bijwerkingen van medicatie, overmatig alcoholgebruik, een angst- of paniekstoornis en een te snel werkende schildklier.1 Een deskundige kan dat nagaan, bijvoorbeeld met een TSH-bepaling.1
Bespreek met een deskundige die past bij jouw situatie of je laatste menstruatie vóór je 40e valt, of veranderingen je dagelijks leven of je nachten blijven beperken. Laat je ook beoordelen bij bloedverlies tussendoor, na het vrijen en bloedverlies nadat je al een jaar niet meer ongesteld was.1 De NHG noemt bij zulk bloedverlies lichamelijk onderzoek met een speculum.1
Een eerste stap
Houd een paar weken bij wat er verandert: je cyclus, je nachten, je energie en je stemming. Zo zie je of de veranderingen samenvallen en heb je iets concreets om te bespreken. Noteer ook welke medicatie je gebruikt en hoeveel alcohol je drinkt, want beide staan bij de andere verklaringen hierboven.
Wil je weten welke signalen bij jou samenkomen? Doe de gratis check → Het is geen diagnose, maar een overzicht van wat bij jou opvalt.
Bronnen
- NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. De begrippen, de gemiddelde leeftijd en duur, opvliegers, FSH, andere verklaringen, de samenhang met stemming en gewrichten, en het advies over verwijzing.
- NICE-richtlijn NG23, Menopause: identification and diagnosis — Britse richtlijn. Perimenopauze en menopauze vaststellen zonder laboratoriumonderzoek vanaf 45 jaar en de beperkte rol van FSH.
- STRAW + 10 Collaborative Group. Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop + 10. J Clin Endocrinol Metab 2012;97(4):1159-68. — De STRAW+10-indeling van reproductieve veroudering, opgesteld door wetenschappers uit meerdere landen.
- Reisel D, et al. Prevalence of cognitive and mood-related symptoms in a large cohort of perimenopausal and menopausal women. BJPsych Open 2024. — De rangorde van klachten onder 978 vrouwen die hormoontherapie begonnen, met vermoeidheid bovenaan.
- Greendale GA, et al. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight 2019;4(5):e124865. — Vet en spiermassa veranderen vanaf het begin van de overgang, het gewicht niet sneller.
Veelgestelde vragen
- Op welke leeftijd begint de overgang?
- De menopauze, je laatste menstruatie, ligt in Nederland gemiddeld rond je 50e of 51e.1 De perimenopauze duurt volgens de NHG gemiddeld ongeveer vier tot zes jaar, maar sommige vrouwen bereiken de menopauze na een korte periode met onregelmatige cycli.1
- Wat is het verschil tussen perimenopauze en menopauze?
- De perimenopauze is de periode waarin je menstruaties veranderen, tot een jaar na je laatste menstruatie.1 De menopauze is die laatste menstruatie zelf, die pas een jaar later vast te stellen is.1 Wat daarna komt, heet postmenopauze.1
- Wat zijn de eerste signalen van de overgang?
- Bij een vrouw vanaf 40 jaar noemt de NHG een veranderend menstruatiepatroon, opvliegers en nachtelijk zweten, en vaginale droogte als aanleiding om aan de overgang te denken.1 Niet elke verandering hoort daarbij: de NHG ziet bijvoorbeeld geen duidelijke samenhang met depressie of angst.1
- Kun je met een bloedtest vaststellen of je in de overgang zit?
- Dat is niet nodig. De NHG ziet geen meerwaarde in hormoonbepalingen, en de Britse richtlijn stelt bij verder gezonde vrouwen de perimenopauze vanaf 45 jaar vast zonder laboratoriumonderzoek.12 Je verhaal en het verloop van je cyclus wegen zwaarder.
- Wanneer is een beoordeling door een deskundige verstandig?
- Bij een laatste menstruatie vóór je 40e, bij bloedverlies tussendoor of nadat je al een jaar niet meer ongesteld was, en als veranderingen je dagelijks leven of je nachten blijven beperken.1 Een deskundige kan dan ook andere verklaringen nagaan.
Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.
Vrouwen die dit lezen, herkennen ook:
6 min leestijd
Uitputting in de overgang: een signaal dat aandacht verdient
Aanhoudende vermoeidheid kan meerdere achtergronden hebben: slaap, stemming, ijzer of de overgang. Lees wat onderzoek laat zien en wanneer beoordeling past.
8 min leestijd
Opvliegers en nachtelijk zweten: wat gebeurt er, wat helpt
Ongeveer vier op de vijf vrouwen krijgt opvliegers of nachtzweten. Lees wat er gebeurt, hoe lang het kan duren en welke aanpak onderzoek ondersteunt.
9 min leestijd
Slecht slapen na je 40e: waarom het gebeurt en wat helpt
Slecht slapen na je 40e heeft meer oorzaken dan hormonen alleen. Lees wat het onderzoek laat zien, wat een behandeling is en waar je kunt beginnen.
