Je bent sneller prikkelbaar of emotioneel dan je van jezelf gewend bent. Soms ben je kortaf zonder duidelijke aanleiding.
Of dat met de overgang te maken heeft, is niet eenvoudig te zeggen. Het onderzoek wijst niet allemaal dezelfde kant op, maar laat wel zien welke vrouwen kwetsbaarder zijn, wat er kan meespelen en waar je invloed op hebt.
Wat het onderzoek zegt over de overgang en je stemming
Of de overgang de kans op somberheid vergroot, is niet eenduidig vast te stellen.10 De NHG-Standaard De overgang vond in een overzicht van negen cohortonderzoeken in de algemene bevolking geen duidelijk verband met depressie of angst.1 Een overzicht in The Lancet van twaalf onderzoeken kwam voor vrouwen als groep tot dezelfde conclusie.3
Andere onderzoeken laten wel een verschil zien. In een meta-analyse uit 2024 van zeven cohortonderzoeken was de kans op depressieve klachten of een depressie in de perimenopauze ongeveer 1,4 keer zo groot als ervoor, terwijl na de laatste menstruatie geen grotere kans aantoonbaar was.4 Het Amerikaanse SWAN-onderzoek vond tijdens en vlak na de overgang eveneens een grotere kans op een depressieve periode, ook na correctie voor een eerdere depressie en voor opvliegers.5 De onderzoeken verschilden in opzet en in de manier waarop depressie werd gemeten, wat de uiteenlopende uitkomsten kan helpen verklaren.4
Hoe hormonen een rol kunnen spelen, is nog niet volledig duidelijk. De NHG-Standaard Depressie rekent hormonale veranderingen, ook rond de menopauze, tot de risicofactoren voor een depressie.2 Hormonen uit de eierstokken beïnvloeden de regulatie van de stressreactie, wat kan helpen verklaren waarom vrouwen gevoeliger zijn voor stressgerelateerde aandoeningen als depressie.2 In een klein onderzoek onder 52 vrouwen in de overgang voorspelde een grotere schommeling van het oestrogeen meer depressieve klachten veertien maanden later, maar alleen bij vrouwen die meer ingrijpende gebeurtenissen hadden meegemaakt.6
Wie kwetsbaarder lijkt
Het Lancet-overzicht laat zien dat sommige vrouwen kwetsbaarder zijn voor depressieve klachten: vrouwen met heftige opvliegers of opvliegers die hun slaap verstoren, vrouwen bij wie de overgang lang duurt, vrouwen bij wie het verloop van de hormoonspiegels een rol speelt en vrouwen die ingrijpende gebeurtenissen meemaken.3 Het verhoogde risico op een depressie lijkt vooral te bestaan bij vrouwen die al eerder een depressie hadden.3
Slaap vormt een schakel tussen opvliegers en stemming. Nachtelijke opvliegers kunnen volgens de NHG-Standaard De overgang sombere gevoelens en slapeloosheid veroorzaken, en volgens de Menopause Society dragen opvliegers deels via onderbroken slaap bij aan depressieve klachten.110 Meer over die nachten lees je in waarom je slaap na je 40e lichter kan worden.

Waar je invloed op hebt
De mogelijkheden hieronder verschillen in aard. Opvliegers, slapeloosheid en een depressie hebben elk een eigen behandeling.1 Bewegen ondersteunt en is daarnaast goed voor je gezondheid in het algemeen.1
Slaap. In een meta-analyse van 154 experimenten bij gezonde mensen verlaagden slaaptekort en onderbroken slaap de positieve stemming en vergrootten ze gevoelens van angst.7 Word je 's nachts wakker van opvliegers, dan zijn daar behandelingen voor; je leest ze in het artikel over opvliegers en nachtzweten.1 Bij langdurige slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie voor insomnie in de Europese richtlijn de eerste keus.8 Bij mensen met een depressie én slapeloosheid nam de depressie bovendien vaker af met deze slaaptherapie: 32 procent reageerde daarop, tegenover 17 procent van de controlegroep.9
Psychologische begeleiding. In een meta-analyse van dertig gerandomiseerde onderzoeken onder 3.501 vrouwen rond de overgang verminderden cognitieve gedragstherapie en op mindfulness gebaseerde training depressieve klachten en angst, met bescheiden effecten.13 De Britse richtlijn noemt cognitieve gedragstherapie een optie bij sombere gevoelens die samengaan met opvliegers.11
Hormoontherapie. Hormoontherapie is geen standaardbehandeling voor sombere gevoelens of een depressie.12 De Britse richtlijn laat wel ruimte om haar te overwegen bij sombere gevoelens, zonder dat het een depressie is, die rond dezelfde tijd beginnen als andere verschijnselen van de overgang.11 Volgens de Menopause Society zijn er aanwijzingen dat oestrogeen depressieve klachten verbetert bij vrouwen in de perimenopauze met een depressie, maar niet bij vrouwen na de overgang.10 Over de afwegingen lees je in het artikel over hormoontherapie.
Bewegen. In een meta-analyse van 21 gerandomiseerde onderzoeken onder 2.020 vrouwen in en na de overgang verminderde bewegen depressieve klachten, al liepen de uitkomsten sterk uiteen.14 De NHG-Standaard Depressie adviseert fysieke activiteit bij depressieve klachten.2 Bewegen vermindert opvliegers niet, maar heeft volgens de NHG-Standaard De overgang wel een algemeen positief gezondheidseffect.1
Als het meer is dan een stemmingsverandering
Moeheid en slecht slapen worden met de overgang in verband gebracht, maar horen ook bij een depressie.12 Volgens de Amerikaanse richtlijn voor depressie in de perimenopauze overlappen de verschijnselen van de overgang met die van een depressie.12 Aanhoudende somberheid alleen aan de overgang toeschrijven kan volgens het Lancet-overzicht de juiste diagnose en behandeling vertragen.3
Zoek hulp bij een deskundige die past bij jouw situatie als je somberheid ten minste twee weken aanhoudt, als het je dagelijks leven beperkt, of als je terugkerende gedachten hebt aan de dood of aan zelfdoding.2 Heb je gedachten aan zelfdoding, praat er dan direct over met je huisarts, of neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie: je kunt gratis 113 bellen of chatten via 113.nl, ook anoniem.215 Is er acuut gevaar, bel dan 112.2
Volgens de NHG-Standaard Depressie bestaat de eerste aanpak uit uitleg, een vaste dagindeling met activiteiten en, bij een depressie, een kortdurende psychologische behandeling.2 Helpt dat onvoldoende, dan volgen psychotherapie of een antidepressivum.2 Voor een depressie in de perimenopauze noemt de Amerikaanse richtlijn antidepressiva en psychotherapie als eerste keus.12
Een eerste stap
- Houd een week of twee bij hoe je slaapt en wanneer je prikkelbaar of emotioneel bent. Een slaapdagboek hoort bij de diagnostiek die de Europese richtlijn aanbeveelt.8
- Heb je eerder een depressie gehad, bespreek sombere gevoelens dan met een deskundige. Een eerdere depressie is een bekende risicofactor in de overgang.10
Wil je meer zicht op hoe spanning en je emotionele reacties bij jou samenhangen? Doe de stress-vragenlijst →
Bronnen
- NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. Het overzicht van cohortonderzoeken naar stemming, de rol van een eerdere depressie, nachtelijke opvliegers en sombere gevoelens, en het algemene gezondheidseffect van bewegen.
- NHG-Standaard Depressie — Nederlands Huisartsen Genootschap. Hormonale risicofactoren, de kenmerken van een depressie, de aanpak, fysieke activiteit en het advies bij acuut gevaar.
- Brown L, et al. Promoting good mental health over the menopause transition. The Lancet 2024;403(10430):969–983. — Twaalf prospectieve studies: geen verhoging voor alle vrouwen, wel kwetsbare groepen, en het risico van toeschrijven aan de overgang.
- Badawy Y, et al. The risk of depression in the menopausal stages: a systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders 2024;357:126–133. — Grotere kans op depressie in de perimenopauze, niet daarna.
- Bromberger JT, et al. Major depression during and after the menopausal transition: Study of Women's Health Across the Nation (SWAN). Psychological Medicine 2011;41(9):1879–1888. — SWAN-cohort: depressieve periodes tijdens en vlak na de overgang.
- Gordon JL, et al. Estradiol variability, stressful life events, and the emergence of depressive symptomatology during the menopausal transition. Menopause 2016;23(3):257–266. — Kleine groep vrouwen: schommelingen van oestrogeen en ingrijpende gebeurtenissen.
- Palmer CA, et al. Sleep loss and emotion: a systematic review and meta-analysis of over 50 years of experimental research. Psychological Bulletin 2024;150(4):440–463. — Slaaptekort en onderbroken slaap in experimenten bij gezonde mensen.
- Riemann D, et al. The European Insomnia Guideline: an update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. Journal of Sleep Research 2023;32(6):e14035. — Cognitieve gedragstherapie voor insomnie als eerste keus, en het slaapdagboek.
- Furukawa Y, et al. Cognitive behavioral therapy for insomnia to treat major depressive disorder with comorbid insomnia: a systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders 2024;367:359–366. — Slaaptherapie bij mensen met een depressie en slapeloosheid.
- The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2022;29(7):767–794. — Opvliegers, slaap en depressieve klachten, en oestrogeen bij depressie.
- NICE guideline NG23. Menopause: identification and management. — National Institute for Health and Care Excellence. Hormoontherapie en cognitieve gedragstherapie bij sombere gevoelens.
- Maki PM, et al. Guidelines for the evaluation and treatment of perimenopausal depression: summary and recommendations. Menopause 2018;25(10):1069–1085. — Overlap van verschijnselen en eerste keus bij depressie in de perimenopauze.
- Spector A, et al. The effectiveness of psychosocial interventions on non-physiological symptoms of menopause: a systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders 2024;352:460–472. — Cognitieve gedragstherapie en mindfulness bij depressieve klachten en angst.
- Yue H, et al. Effects of physical activity on depressive and anxiety symptoms of women in the menopausal transition and menopause: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity 2025;22(1):13. — Bewegen en depressieve klachten.
- 113 Zelfmoordpreventie. — Anoniem en gratis bellen of chatten.
Veelgestelde vragen
- Kan de overgang je stemming beïnvloeden?
- Onderzoek geeft geen eenduidig antwoord. De NHG-Standaard ziet geen duidelijke samenhang met depressie of angst, terwijl een recente meta-analyse in de perimenopauze wel een grotere kans op depressieve klachten vond.14 Sommige vrouwen zijn aantoonbaar kwetsbaarder dan andere.3
- Wie is kwetsbaarder voor sombere gevoelens in de overgang?
- Vooral vrouwen die eerder een depressie hadden.3 Daarnaast noemt een overzicht in The Lancet zware opvliegers of opvliegers die de slaap verstoren, een lang durende overgang en ingrijpende gebeurtenissen.3
- Is hormoontherapie een middel tegen somberheid?
- Niet als eerste keuze. Voor een depressie in de perimenopauze zijn antidepressiva en psychotherapie de standaard.12 De Britse richtlijn staat wel toe hormoontherapie te overwegen bij sombere gevoelens die samenvallen met andere verschijnselen van de overgang.11
Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.
Vrouwen die dit lezen, herkennen ook:
9 min leestijd
Slecht slapen na je 40e: waarom het gebeurt en wat helpt
Slecht slapen na je 40e heeft meer oorzaken dan hormonen alleen. Lees wat het onderzoek laat zien, wat een behandeling is en waar je kunt beginnen.
7 min leestijd
Brain fog in de overgang: woorden kwijt, wat nu?
Woorden kwijt of namen vergeten in de overgang? Lees wat onderzoek laat zien over geheugen en concentratie, wat ermee samenhangt en wanneer beoordeling past.
8 min leestijd
Opvliegers en nachtelijk zweten: wat gebeurt er, wat helpt
Ongeveer vier op de vijf vrouwen krijgt opvliegers of nachtzweten. Lees wat er gebeurt, hoe lang het kan duren en welke aanpak onderzoek ondersteunt.
