Over hormoontherapie lopen de meningen uiteen. De gedachte dat je er borstkanker van krijgt speelt daarbij een rol.
Die gedachte heeft een oorsprong. In 2002 werd een groot Amerikaans onderzoek naar hormoontherapie voortijdig gestopt, en het beeld dat toen ontstond werkt nog door.4 De deelnemers waren gemiddeld 63 jaar en kregen één vaste combinatie in tabletvorm.24 Volgens de huidige richtlijnen verschillen de risico's naar leeftijd, het moment waarop je begint, het soort hormonen, de dosis, de gebruiksduur en de toedieningsvorm.2
Wat het is en waarvoor het werkt
Bij hormoontherapie gaat het om drie hormonen, elk met een eigen rol. Oestrogeen is de basis: hormoontherapie vult het oestrogeen aan dat rond de overgang daalt.1 Heb je een baarmoeder, dan komt er altijd een progestageen bij, een hormoon met de werking van progesteron.1 Testosteron is geen vast onderdeel: de Britse richtlijn noemt het als mogelijkheid bij weinig seksueel verlangen wanneer hormoontherapie alleen niet genoeg helpt, en de NHG-Standaard Seksuele klachten noemt testosteron bij gezonde vrouwen niet geïndiceerd.314
Voor opvliegers en nachtelijk zweten is hormoontherapie aangetoond effectief, en volgens de Amerikaanse Menopause Society de meest effectieve behandeling.2 De NHG-Standaard adviseert het te overwegen wanneer ze je dagelijks leven hinderlijk beperken.1
Wat je er verder van kunt verwachten:
- Je nachten. In een meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken verbeterde hormoontherapie de ervaren slaapkwaliteit bij vrouwen met opvliegers, en niet bij vrouwen zonder.9 Zie waarom je slaap na je 40e lichter kan worden.
- Vaginale droogte en pijn bij het vrijen. Hiervoor kan een plaatselijk oestrogeenpreparaat volstaan.2 Zie het artikel over vaginale droogte.
- Je botten. Hormoontherapie remt botverlies en verlaagt de kans op botbreuken.2 In het Amerikaanse onderzoek kwamen heupfracturen ongeveer een derde minder voor.4 Zie het artikel over botverlies.

Waarvoor het niet bedoeld is: het voorkomen van hart- en vaatziekten of dementie. De gerandomiseerde onderzoeken ondersteunen dat niet, en voor het geheugen wordt het op geen enkele leeftijd aanbevolen.27
Waarom de afweging per vrouw verschilt
Leeftijd en startmoment. Begin je vóór je 60e of binnen tien jaar na je laatste menstruatie, en is er geen reden die het afraadt, dan is de balans tussen effect en risico volgens de Menopause Society gunstig.2 Begin je later, dan is die minder gunstig, omdat de kans op een hartziekte, beroerte, trombose en dementie dan in absolute zin groter is.2
Wel of geen baarmoeder. Oestrogeen laat het baarmoederslijmvlies opbouwen, en zonder tegenwicht verhoogt dat het risico op baarmoederkanker.2 Heb je een baarmoeder, dan krijg je er daarom altijd een progestageen bij.1 Bij hevig bloedverlies in de perimenopauze kan als progestageen de hormoonspiraal met levonorgestrel worden overwogen.1
Een vroege overgang. Valt je laatste menstruatie vóór je 45e, dan gelden de uitkomsten van het onderzoek uit 2002 niet voor jou.2 Als er geen reden is die het afraadt, beveelt de Menopause Society hormoontherapie dan aan tot ten minste de gemiddelde leeftijd van de menopauze, rond 52 jaar.2 Bij een menopauze vóór je 40e verwijst de huisarts door.1
De risico's in getallen
De NHG-Standaard noemt de mogelijke bijwerkingen relatief zeldzaam, maar potentieel levensbedreigend.1 De omvang hangt af van wat je gebruikt en hoe.
Trombose. Zonder hormoontherapie krijgen volgens de NHG-Standaard ongeveer 4 op de 1.000 vrouwen van 45 tot 64 jaar in drie jaar trombose.1 Met alleen oestrogeen in tabletvorm komen daar 2 gevallen bij, als pleister of gel geen.1 Dit berust op observationeel onderzoek; vergelijkende gerandomiseerde onderzoeken tussen tablet en pleister ontbreken.28 De Britse richtlijn adviseert bij een verhoogd tromboserisico, bijvoorbeeld bij een BMI boven 30, wel om een pleister of gel te overwegen.3
Borstkanker bij de combinatie. In het gerandomiseerde Amerikaanse onderzoek gebruikten vrouwen ruim vijf jaar oestrogeen plus progestageen of placebo.5 Over ruim twintig jaar follow-up kregen per jaar 45 op de 10.000 vrouwen uit de hormoongroep borstkanker, tegenover 36 op de 10.000 uit de placebogroep: 9 extra gevallen per 10.000 vrouwen per jaar.5 Het risico neemt toe met de gebruiksduur en daalt na het stoppen, maar blijft nog minstens tien jaar aantoonbaar.3
Borstkanker bij oestrogeen alleen. Hier zijn de resultaten niet eenduidig. In het Amerikaanse onderzoek onder vrouwen zonder baarmoeder kregen vrouwen met alleen oestrogeen minder borstkanker dan vrouwen met placebo.5 Een bundeling van observationele onderzoeken vond wel een licht verhoogd risico.6 De Britse richtlijn vat het samen als zeer weinig tot geen toename.3
Beroerte. Vóór je 60e is de kans daarop zeer klein.3 Volgens de Britse richtlijn stijgt die met oestrogeen in tabletvorm, en waarschijnlijk niet met een pleister of gel.3
De NHG-Standaard adviseert in hetzelfde gesprek te bespreken hoe je je eigen risico op hart- en vaatziekten, trombose en borstkanker kunt verlagen: stoppen met roken, minder alcohol, meer bewegen en afvallen.1
Als hormonen niet kunnen of niet hoeven
De NHG-Standaard ontraadt hormoontherapie onder meer na borst- of baarmoederkanker, na trombose, bij hart- en vaatziekten en bij onverklaard vaginaal bloedverlies.1 Er zijn andere mogelijkheden, die elk op een andere plek aangrijpen.
Zonder medicijnen. Dat afkoelen, bijvoorbeeld met een koele slaapkamer of laagjes kleding, het aantal opvliegers vermindert, is niet aangetoond.10 Bewegen en afvallen zijn volgens de NHG-Standaard gezond, maar zorgen niet voor minder opvliegers; de Menopause Society ziet bij afvallen beperkt bewijs dat het bij sommige vrouwen wel helpt.110 Wat zonder medicijnen wel effect liet zien, is een training in omgaan met opvliegers, zoals cognitieve gedragstherapie. In de onderzoeken die de NHG-Standaard bekeek, nam het aantal opvliegers daarmee in een half jaar met ruim een derde af, duidelijk meer dan in de controlegroepen.1
Niet-hormonale geneesmiddelen. Bepaalde antidepressiva, gabapentine, oxybutynine en fezolinetant beveelt de Menopause Society aan op grond van aangetoond effect.10 Bij fezolinetant geldt sinds januari 2025 een waarschuwing van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen voor ernstige leverschade, met controle van je leverwaarden vóór de start en in de eerste drie maanden.11 In november 2025 is in de EU een verwant middel toegelaten, elinzanetant, dat in twee gerandomiseerde onderzoeken het aantal opvliegers sterker verminderde dan placebo.1213
Bij vaginale droogte noemt de NHG-Standaard een vochtinbrengend middel een gelijkwaardige keuze naast plaatselijk oestrogeen.1
Het gesprek voorbereiden
Dit gesprek levert meer op als je concreet kunt maken hoeveel last je hebt: hoeveel nachten per week je wakker ligt, hoe vaak het overdag opspeelt en wat je laat liggen omdat je te moe bent. Dat is ook het criterium waarop de richtlijn hormoontherapie afweegt.1
Neem daarnaast mee:
- je voorgeschiedenis — trombose, hart- en vaatziekten, borstkanker, bij jezelf en in je familie;
- of je nog een baarmoeder hebt;
- wat je al hebt geprobeerd, en wat dat deed;
- je vraag — bijvoorbeeld: past hormoontherapie bij mijn situatie, en zo ja, in welke vorm?
Vraag ook wanneer jullie terugkijken. Over de duur denken de richtlijnen verschillend: de NHG-Standaard wil het gebruik liefst binnen vijf jaar houden en minstens jaarlijks evalueren, de Menopause Society kent geen vaste eindleeftijd.12 Bespreek dit met een deskundige die past bij jouw situatie.
Wil je eerst scherper krijgen wat er bij jou speelt? Doe de gratis check → — in vijf minuten zie je welk patroon je herkent en waar je kunt beginnen.
Bronnen
- NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. De indicatie, de situaties waarin hormoontherapie wordt ontraden, de tabel met absolute risico's, de keuze voor een progestageen, de psychologische behandeling en de jaarlijkse evaluatie.
- The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2022;29(7):767–794. — Effectiviteit, de rol van leeftijd en startmoment, cognitie, botten, vroege overgang en de gebruiksduur.
- NICE guideline NG23. Menopause: identification and management. — National Institute for Health and Care Excellence. De Britse richtlijn: gedragstherapie, toedieningsvorm en trombose, borstkanker, beroerte en plaatselijk oestrogeen.
- Writing Group for the Women's Health Initiative Investigators. Risks and benefits of estrogen plus progestin in healthy postmenopausal women. JAMA 2002;288(3):321–333. — Het onderzoek dat in 2002 voortijdig werd gestopt, inclusief de uitkomst voor heupfracturen.
- Chlebowski RT, et al. Association of menopausal hormone therapy with breast cancer incidence and mortality during long-term follow-up of the Women's Health Initiative randomized clinical trials. JAMA 2020;324(4):369–380. — Borstkanker bij combinatietherapie en bij oestrogeen alleen, na ruim twintig jaar follow-up.
- Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer. Type and timing of menopausal hormone therapy and breast cancer risk. The Lancet 2019;394(10204):1159–1168. — De bundeling van observationele onderzoeken.
- Manson JE, et al. The Women's Health Initiative randomized trials and clinical practice: a review. JAMA 2024;331(20):1748–1760. — Wat de onderzoeken wel en niet ondersteunen, waaronder preventie van hart- en vaatziekten en dementie.
- Vinogradova Y, Coupland C, Hippisley-Cox J. Use of hormone replacement therapy and risk of venous thromboembolism. BMJ 2019;364:k4810. — Observationeel onderzoek naar trombose bij tabletten en bij pleisters en gels.
- Cintron D, et al. Efficacy of menopausal hormone therapy on sleep quality: systematic review and meta-analysis. Endocrine 2017;55(3):702–711. — Hormoontherapie en ervaren slaapkwaliteit.
- The 2023 nonhormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2023;30(6):573–590. — Welke niet-hormonale behandelingen wel en niet worden aanbevolen.
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Veoza (fezolinetant) kan leverproblemen geven, 13 januari 2025. — De Nederlandse waarschuwing en het schema voor controle van de leverfunctie.
- European Medicines Agency. Lynkuet (elinzanetant), EPAR. — Toelating in de EU op 17 november 2025.
- Pinkerton JV, et al. Elinzanetant for the treatment of vasomotor symptoms associated with menopause: OASIS 1 and 2 randomized clinical trials. JAMA 2024;332(16):1343–1354. — De gerandomiseerde onderzoeken naar elinzanetant.
- NHG-Standaard Seksuele klachten — Nederlands Huisartsen Genootschap. Testosteron bij vrouwen met minder zin.
Veelgestelde vragen
- Wanneer komt hormoontherapie in aanmerking?
- Als opvliegers of nachtelijk zweten je dagelijks leven hinderlijk beperken.1 Dat is het criterium in de Nederlandse huisartsenrichtlijn. Om ziekten te voorkomen wordt het niet aanbevolen.7
- Welke risico's noemt de richtlijn?
- Trombose, hartinfarct, beroerte, borstkanker en baarmoederkanker.1 Ze komen weinig voor, maar zijn ernstig genoeg om mee te wegen.1 Hoe groot ze zijn, verschilt per leeftijd, soort hormonen en toedieningsvorm.2
- Waarom krijg ik er een tweede hormoon bij?
- Oestrogeen alleen laat het baarmoederslijmvlies te veel opbouwen.2 Heb je nog een baarmoeder, dan hoort er altijd een progestageen bij, om baarmoederkanker te voorkomen.1
Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.
Vrouwen die dit lezen, herkennen ook:
8 min leestijd
Opvliegers en nachtelijk zweten: wat gebeurt er, wat helpt
Ongeveer vier op de vijf vrouwen krijgt opvliegers of nachtzweten. Lees wat er gebeurt, hoe lang het kan duren en welke aanpak onderzoek ondersteunt.
8 min leestijd
Vaginale droogte in de overgang: wat er speelt en wat helpt
Droogte, branderigheid of pijn bij het vrijen: wat er verandert, wat een vochtinbrengend middel, glijmiddel en oestrogeen doen en wanneer je het laat nakijken.
9 min leestijd
Slecht slapen na je 40e: waarom het gebeurt en wat helpt
Slecht slapen na je 40e heeft meer oorzaken dan hormonen alleen. Lees wat het onderzoek laat zien, wat een behandeling is en waar je kunt beginnen.
