Opvliegers en nachtelijk zweten: wat gebeurt er, wat helpt

Je zit in een overleg en voelt warmte opkomen vanuit je borst of rug.

Hoeveel last opvliegers geven, verschilt per vrouw.¹ Soms zijn ze vooral ongemakkelijk, bij anderen verstoren ze de slaap of storen ze op het werk en thuis.¹

Opvliegers kunnen bij deze levensfase horen, maar dat betekent niet dat je ze alleen maar hoeft te ondergaan. Er zijn behandelingen en andere mogelijkheden die invloed kunnen hebben op hoe vaak of hoe sterk je ze ervaart.

Hoe gewoon dit is, en hoe lang het kan duren

Ongeveer 80 procent van de vrouwen meldt op enig moment tijdens de overgang opvliegers of nachtelijke zweetaanvallen, blijkt uit onderzoek onder grote groepen vrouwen.¹

Hoe lang ze aanhouden, verschilt sterk en is voor één vrouw niet goed te voorspellen.¹ De NHG-Standaard rekent op drie tot zeven jaar, soms langer.¹

In het Amerikaanse SWAN-onderzoek, waarin vrouwen jarenlang werden gevolgd, duurden frequente opvliegers bij meer dan de helft langer dan zeven jaar.² Waren ze begonnen toen de cyclus nog niet of net veranderde, dan duurden ze bij meer dan de helft zelfs langer dan 11,8 jaar.² Ook meer stress, angst of sombere gevoelens bij de eerste opvliegers hing samen met een langere duur.² Dat opvliegers na een paar maanden vanzelf verdwijnen, past dus niet bij deze cijfers.²

Wat er in je lichaam gebeurt

Je lichaamstemperatuur wordt geregeld vanuit de hypothalamus, het temperatuurcentrum in je hersenen.³ Dat werkt als een thermostaat die binnen een smal temperatuurvenster niets doet; bij vrouwen zonder opvliegers is dat venster ongeveer 0,4 °C breed.¹ Bij vrouwen met opvliegers is het smaller, zodat al een kleine stijging van de lichaamstemperatuur een afkoelreactie op gang brengt: je bloedvaten verwijden, je huid wordt warm, je gaat zweten en je hart klopt sneller.¹⁵

De NHG-Standaard noemt de precieze oorzaak van opvliegers onbekend.¹ Onderzoek wijst op zenuwcellen in de hypothalamus die neurokinine B aanmaken.⁶ Daalt het oestrogeen, dan worden die cellen overactief, en dat kan helpen verklaren waarom de afkoelreactie al zo snel start.³ Dat middelen die neurokinine B blokkeren opvliegers verminderen, past bij deze verklaring.¹¹

Een typische opvlieger duurt drie tot vijf minuten, soms een half uur, met een frequentie van een paar per maand tot enkele per uur.¹ De doorbloeding neemt al toe voordat je de hitte voelt.¹ Het gevoel van hitte lijkt groter dan de gemeten temperatuurstijging; mogelijk hangt de hevigheid samen met hoe snel de temperatuur verandert.¹ Dat betekent niet dat je overdrijft.

Opvliegers 's nachts

Opvliegers komen ook 's nachts voor. In een slaaplaboratorium ging bij 34 vrouwen in de perimenopauze ongeveer 70 procent van de gemeten opvliegers samen met wakker worden.⁷ De NHG-Standaard beschrijft dat nachtelijke opvliegers moeheid, sombere gevoelens en slapeloosheid kunnen veroorzaken.¹ Wat je daaraan kunt doen, staat in waarom je slaap na je 40e lichter kan worden.

Nachtzweten krijgt ook aandacht in het onderzoek naar hart- en vaatziekten. In een analyse van zes onderzoeken onder ruim 23.000 vrouwen hing het aantal opvliegers niet samen met hart- en vaatziekten.⁸ Frequent nachtzweten wel, en ook ernstigere opvliegers of ernstiger nachtzweten.⁸ Hoe sterk opvliegers en nachtzweten het risico beïnvloeden, is volgens de NHG-Standaard onduidelijk.¹ De overgang is wel een goed moment om je risicoprofiel voor hart en bloedvaten in kaart te laten brengen.¹⁹

Wat kan helpen

De mogelijkheden hieronder grijpen op verschillende plekken aan: sommige werken op het mechanisme in je hersenen, andere maken de last draaglijker. De onderbouwing verschilt per mogelijkheid.

Hormoontherapie is volgens de Amerikaanse Menopause Society de meest effectieve behandeling van opvliegers en nachtzweten, en helpt daarnaast tegen botverlies en vaginale klachten.⁴ De NHG-Standaard adviseert het te overwegen als opvliegers je dagelijks leven hinderlijk beperken.¹ De voor- en nadelen verschillen per middel, dosis, toedieningsvorm, duur en het gebruik van een progestageen; hoe je die afweegt, staat in het artikel over hormoontherapie.⁴

Zonder hormonen beveelt de Menopause Society cognitieve gedragstherapie en klinische hypnose aan.³ De NHG-Standaard noemt een stressverminderende psychologische behandeling een mogelijkheid: bij acht opvliegers per dag verwacht ze er ongeveer drie minder, tegenover één minder in de controlegroepen.¹ Over mindfulness, antidepressiva en gabapentine verschillen de richtlijnen. De Menopause Society vindt het bewijs voor mindfulness te beperkt en beveelt de twee medicijnen aan; de NHG-Standaard noemt mindfulness een mogelijkheid en beveelt de medicijnen niet aan, omdat hun effect op opvliegers klein of onzeker is.¹³

Middelen die neurokinine B blokkeren zijn van recente datum. Fezolinetant (Veoza), sinds december 2023 in de EU toegelaten, verminderde het aantal opvliegers na twaalf weken met gemiddeld 63 procent, tegenover 40 procent met placebo.¹⁰¹¹ Na markttoelating kwamen er meldingen van ernstige leverschade; het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen waarschuwde in januari 2025 dat de leverwaarden voor de start en daarna drie maanden lang elke maand gecontroleerd moeten worden.¹⁰ In november 2025 is in de EU ook elinzanetant toegelaten, dat in twee gerandomiseerde onderzoeken opvliegers sterker verminderde dan placebo.¹²¹³

Wat je zelf kunt onderzoeken. Dat afkoelen, bijvoorbeeld met een koele slaapkamer of laagjes kleding, opvliegers vermindert, is niet aangetoond.³ Voor langzaam ademhalen laten gerandomiseerde onderzoeken geen effect zien.³ Lichaamsbeweging en afvallen zijn volgens de NHG-Standaard gezond maar dragen niet bij aan minder opvliegers; de Menopause Society ziet bij afvallen beperkt bewijs dat het opvliegers bij sommige vrouwen kan verminderen.¹³

En koffie dan?

Koffie, wijn en pittig eten laten staan is een veelgenoemd advies. Volgens de Amerikaanse richtlijn zijn daar geen klinische onderzoeken naar gedaan.³ De uitzondering is alcohol: overmatig gebruik staat in de NHG-Standaard als aparte verklaring voor opvliegers en nachtelijk zweten, los van de overgang.¹ Of het bij jou verschil maakt, kun je zelf bijhouden.

Wanneer er mogelijk iets anders meespeelt

Een deskundige kijkt bij opvliegers en nachtzweten ook naar andere verklaringen. De NHG-Standaard noemt medicijnen die ze kunnen geven (vaatverwijdende middelen, bijvoorbeeld voor de bloeddruk, tamoxifen, aromataseremmers en antidepressiva), overmatig alcoholgebruik, een angst- of paniekstoornis en een te snel werkende schildklier.¹ De kans op dat laatste is laag: in een menopauzekliniek had drie van de 500 vrouwen een te snel werkende schildklier.¹ Herken je een van deze verklaringen, bespreek het dan met een deskundige die past bij jouw situatie.

Ontdek wat bij jou opvalt

Opvliegers lopen uiteen in frequentie en hevigheid. Een eerste stap kan zijn om twee weken bij te houden hoe vaak je opvliegers hebt, wanneer ze komen, ook 's nachts, en hoeveel last ze geven. Dat zijn ook de punten waarnaar een deskundige vraagt, en het maakt een gesprek concreter.¹ Doe de gratis check → en ontdek wat bij jou opvalt, wat mogelijk meespeelt en waar je kunt beginnen.

Bronnen

1. NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. Prevalentie en duur, het verloop van een opvlieger en de thermoneutrale zone, slaap, hart- en vaatziekten, de differentiaaldiagnose, leefstijl, psychologische behandeling, medicijnen en de punten voor het gesprek.
2. Avis NE, et al. Duration of menopausal vasomotor symptoms over the menopause transition. JAMA Internal Medicine 2015;175(4):531–539. — SWAN-cohort. Totale duur van frequente opvliegers en de factoren die met een langere duur samenhangen.
3. The 2023 nonhormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2023;30(6):573–590. — Welke niet-hormonale aanpakken wel en niet worden aanbevolen, en de beschrijving van het mechanisme.
4. The 2022 hormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2022;29(7):767–794. — Hormoontherapie als meest effectieve behandeling, en de factoren in de individuele afweging.
5. Freedman RR, Krell W. Reduced thermoregulatory null zone in postmenopausal women with hot flashes. American Journal of Obstetrics and Gynecology 1999;181(1):66–70. — Het smallere temperatuurvenster bij vrouwen met opvliegers.
6. Rance NE, et al. Modulation of body temperature and LH secretion by hypothalamic KNDy neurons: a novel hypothesis on the mechanism of hot flushes. Frontiers in Neuroendocrinology 2013;34(3):211–227. — De hypothese over zenuwcellen die neurokinine B aanmaken.
7. de Zambotti M, et al. Magnitude of the impact of hot flashes on sleep in perimenopausal women. Fertility and Sterility 2014;102(6):1708–1715. — Opvliegers en wakker worden in het slaaplaboratorium.
8. Zhu D, et al. Vasomotor menopausal symptoms and risk of cardiovascular disease: a pooled analysis of six prospective studies. American Journal of Obstetrics and Gynecology 2020;223(6):898.e1–898.e16. — Opvliegers, nachtzweten en hart- en vaatziekten.
9. El Khoudary SR, et al. Menopause transition and cardiovascular disease risk: implications for timing of early prevention. Circulation 2020;142(25):e506–e532. — De American Heart Association over de overgang als moment voor preventie.
10. College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Veoza (fezolinetant) kan leverproblemen geven, 13 januari 2025. — De Nederlandse waarschuwing en het schema voor controle van de leverfunctie.
11. European Medicines Agency. Veoza (fezolinetant), EPAR. — Toelating in de EU in december 2023 en de afname van het aantal opvliegers in de belangrijkste onderzoeken.
12. European Medicines Agency. Lynkuet (elinzanetant), EPAR. — Toelating in de EU op 17 november 2025.
13. Pinkerton JV, et al. Elinzanetant for the treatment of vasomotor symptoms associated with menopause: OASIS 1 and 2 randomized clinical trials. JAMA 2024;332(16):1343–1354. — De gerandomiseerde onderzoeken naar elinzanetant.

Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.