Buikvet in de overgang: wat er verandert en wat helpt

Je leefstijl is hetzelfde gebleven, maar je broek zit anders rond je middel.

Het gewicht op de weegschaal kan daarbij gelijk blijven. Hieronder staat wat onderzoek zegt over buikvet, en welke factoren je kunt beïnvloeden.

Waar het vet zit, doet ertoe

Je hebt twee soorten buikvet. Onderhuids vet zit direct onder je huid en kun je vastpakken. Visceraal vet zit dieper, rondom je organen in de buikholte.

De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement noemt vet in de buikholte een hoger risico dan onderhuids vet.⁵ Volgens dezelfde standaard geeft veel buikvet een hoger risico op hart- en vaatziekten; vet rond de heupen heeft er nauwelijks invloed op.⁵

Wat het onderzoek laat zien

In het SWAN-onderzoek werden vrouwen jarenlang gevolgd met lichaamsscans. Aan het begin van de overgang verdubbelde het tempo waarin de vetmassa toenam, terwijl de magere massa afnam.¹ Dat duurde tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie.¹ Het lichaamsgewicht zelf nam in die periode niet sneller toe.¹

Een ander onderzoek volgde 156 vrouwen vier jaar lang, met scans van het buikvet.² In de hele groep nam het onderhuidse buikvet toe. Alleen bij de vrouwen die in die tijd de overgang bereikten, nam ook het visceraal vet significant toe.² Dat is observationeel onderzoek: het laat een samenhang zien, geen oorzaak.

In dezelfde groep nam de beweging al twee jaar vóór de overgang af en bleef daarna laag.² Ook daalde het energieverbruik tijdens de slaap sterker bij vrouwen die de overgang bereikten (7,9 procent) dan bij vrouwen die ervoor bleven (5,3 procent).² Beweging en energieverbruik veranderden in deze groep dus rond dezelfde tijd als het vet.

In een klein onderzoek onder 33 vrouwen van 45 tot 60 jaar hing de overgang samen met grotere vetcellen, meer ontsteking en meer bindweefsel in het vetweefsel.³ Die veranderingen hingen samen met meer visceraal vet en met een lagere gevoeligheid voor insuline.³

Wat dit veroorzaakt, ligt niet vast. Een overzichtsartikel uit 2025 noemt de precieze mechanismen onduidelijk, met een mogelijke rol voor hormonen, ouder worden, energiebalans en leefstijl.⁴ De NHG-Standaard Obesitas wijst gewichtstoename rond de menopauze vooral toe aan de leeftijd, gemiddeld 0,5 kilo per jaar, en niet aan de menopauze zelf.⁶

Waarom de tailleomtrek iets anders meet dan de weegschaal

Je gewicht telt vet, spieren en vocht bij elkaar op. De tailleomtrek laat zien waar het vet zit, en reageert dus op een verschuiving die het gewicht niet laat zien.

Een betere voorspeller van je risico is ze niet. Volgens de NHG voorspelt de tailleomtrek hart- en vaatziekten even goed als de BMI.⁵ Voor het volgen van een verandering in de tijd kan ze volgens de NHG wel handiger zijn.⁵

De NHG beschrijft de meting zo: staand, op de blote huid, halverwege de onderste rib en de bovenkant van het bekken, zonder het lint te strak aan te trekken.⁵ Voor vrouwen noemt de NHG twee grenswaarden: vanaf 80 cm is het advies het gewicht niet verder te laten toenemen, vanaf 88 cm is het advies af te vallen. Die grenzen zijn gebaseerd op personen met een Kaukasische afkomst.⁵

Waar je invloed op hebt

Per factor verschilt het soort bewijs.

Beweging. In een overzicht van gerandomiseerde onderzoeken (101 onderzoeken, 5.697 vrouwen na de overgang) verminderde training het visceraal vet en de tailleomtrek.⁷ Duurtraining werkte sterker op vetmassa, krachttraining sterker op spiermassa, en een combinatie van beide was gunstig voor allebei.⁷ Een overzicht van krachttraining bij gezonde volwassenen vond ook minder visceraal vet.⁸ Het gaat daarbij om training van het hele lichaam, niet om buikspieroefeningen.⁸

Minder energie binnenkrijgen dan je verbruikt. Bij mensen met overgewicht verminderden zowel meer bewegen als minder eten het visceraal vet.⁹ Bij bewegen gold: hoe groter het wekelijkse energietekort, hoe sterker het effect.⁹ Dit is geen advies om af te vallen. Of dat bij jou past, bespreek je met een deskundige die past bij jouw situatie.

Slaap. In een experiment met twaalf gezonde mensen, onder wie negen mannen, nam het buikvet toe na twee weken met vier uur slaapgelegenheid per nacht, ook het visceraal vet.¹⁰ Dat is te klein om iets te zeggen over vrouwen na de overgang.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen wekelijks ten minste tweeënhalf uur matig intensief te bewegen, aangevuld met spier- en botversterkende activiteiten.¹¹ Dat is algemene gezondheidsbescherming, geen behandeling van buikvet.

Wanneer beoordeling verstandig is

De NHG-Standaard Obesitas noemt een buikomvang vanaf 88 cm bij vrouwen ernstig vergroot.⁶ Samen met een BMI vanaf 25 kan dat een reden zijn om een gecombineerde leefstijlinterventie te overwegen.⁶ Meet je 88 cm of meer, bespreek dat dan met een deskundige die past bij jouw situatie.⁶ Dat is een gewone vraag en geen reden voor schuldgevoel.

Een eerste stap

Meet je tailleomtrek op de manier van de NHG, een keer per maand. Kijk naar de lijn over een half jaar, niet naar een enkele meting.

Kijk daarnaast of er in je week al spier- en botversterkende activiteit zit, naast het matig intensief bewegen waar de Gezondheidsraad op wijst. Je hoeft niets te veranderen als dat al zo is.

Wil je zien hoe je spieren, slaap en energie samenhangen? Doe de gratis check → en krijg in vijf minuten een breder beeld.

Bronnen

1. Greendale GA, et al. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight 2019;4(5):e124865. — SWAN-cohort: vetmassa en magere massa rond de overgang, gewicht zonder versnelling.
2. Lovejoy JC, et al. Increased visceral fat and decreased energy expenditure during the menopausal transition. Int J Obes 2008;32(6):949-958. — Visceraal vet nam alleen toe bij vrouwen die de overgang bereikten.
3. Abildgaard J, et al. Changes in abdominal subcutaneous adipose tissue phenotype following menopause is associated with increased visceral fat mass. Sci Rep 2021;11:14750. — Kleine studie (33 vrouwen) naar vetweefsel, visceraal vet en insulinegevoeligheid.
4. Menopause and body composition: a complex field. Semin Reprod Med 2025;43(2):85-105. — Overzicht: mechanismen onduidelijk.
5. NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement. — Buikvet versus heupvet, meting en grenswaarden, tailleomtrek versus BMI.
6. NHG-Standaard Obesitas. — Menopauze en gewicht, buikomvang van 88 cm, gecombineerde leefstijlinterventie.
7. Exercise training and body composition in postmenopausal women: systematic review and meta-analysis. Front Endocrinol 2023;14:1183765. — Training en visceraal vet na de overgang.
8. The effect of resistance training in healthy adults on body fat percentage, fat mass and visceral fat. Sports Med 2022;52(2):287-300. — Krachttraining en visceraal vet.
9. Dose-response effects of exercise and caloric restriction on visceral adiposity. Br J Sports Med 2023;57(16):1035-1041. — Bewegen en energiebeperking bij overgewicht.
10. Covassin N, et al. Effects of experimental sleep restriction on energy intake, energy expenditure, and visceral obesity. J Am Coll Cardiol 2022;79(13):1254-1265. — Slaapbeperking en visceraal vet bij twaalf mensen.
11. Gezondheidsraad. Beweegrichtlijnen 2017. — Wekelijkse beweging en spier- en botversterkende activiteiten.

Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.