Uitputting in de overgang: een signaal dat aandacht verdient

Je bent al weken of maanden moe, ook na een gewone nacht en een rustig weekend.

Vermoeidheid staat in onderzoek onder de klachten die vrouwen rond de overgang noemen.¹ Dat maakt de overgang niet vanzelf de verklaring: aanhoudende vermoeidheid kan meerdere achtergronden hebben, en die kunnen naast elkaar bestaan.

Wat onderzoek laat zien over vermoeidheid

In een Britse menopauzekliniek vulden 978 nieuwe patiënten een klachtenlijst in.¹ Vermoeidheid of gebrek aan energie werd het meest genoemd, door 96 procent; nachtzweten stond op de 14e plaats en opvliegers op de 18e.¹ Deze vrouwen meldden zich zelf bij een kliniek, dus de percentages zeggen niets over alle vrouwen.¹

Buiten klinieken zijn de cijfers lager. In een Zwitsers bevolkingsonderzoek onder 2.848 mensen van 45 tot 86 jaar had 21,9 procent in de week ervoor last van vermoeidheid.² In een onderzoek onder 1.272 Chinese vrouwen van 45 jaar en ouder was dat 33,9 procent, en hing de postmenopauze samen met een grotere kans op vermoeidheid.³ Dat onderzoek had één meetmoment: het laat een samenhang zien, geen oorzaak.³

Waarom het per vrouw verschilt

In het Zwitserse onderzoek hingen slapeloosheid, depressie, bloedarmoede en obesitas samen met vermoeidheid.² De onderzoekers schrijven dat vermoeidheid bij oudere deelnemers niet aan veroudering is toe te schrijven en dat de onderliggende oorzaak moet worden opgespoord.²

Welke combinatie meespeelt, verschilt dus per vrouw. Welke factor er eerst was, laat zulk onderzoek niet zien.

Wat ermee samenhangt

Slaap. De NHG-Standaard De overgang beschrijft dat moeheid, sombere gevoelens en slapeloosheid een gevolg kunnen zijn van nachtelijke zweetaanvallen.⁴ In een slaaplaboratorium ging ongeveer 70 procent van de gemeten opvliegers samen met wakker worden.⁷ Onderbroken slaap geeft volgens een overzichtsartikel minder herstel dan aaneengesloten slaap.⁸ Meer hierover lees je in waarom je slaap na je 40e lichter kan worden en in het artikel over moe zijn ondanks genoeg slaap.

Stemming. Depressie hing in het Zwitserse onderzoek sterk samen met vermoeidheid.²

Slaapapneu. In een Amerikaans bevolkingsonderzoek onder 589 vrouwen hing postmenopauze samen met een grotere kans op slaapapneu, ook na correctie voor andere factoren.⁹

IJzer en bloedarmoede. De NHG-Standaard Anemie vraagt bij vrouwen in de vruchtbare levensfase naar hevig menstrueel bloedverlies als mogelijke verklaring.⁵

Schildklier. De NHG-Standaard Schildklieraandoeningen noemt vermoeidheid bij de klachten die passen bij een traag werkende schildklier.⁶ In het Zwitserse onderzoek hing de schildklierwaarde (TSH) niet samen met vermoeidheid; de bronnen zijn dus niet eenduidig.²

Spierkracht en concentratie. Deelnemers met vermoeidheid hadden in het Zwitserse onderzoek gemiddeld een lagere handknijpkracht.² In de Britse kliniekgroep kwamen geheugen- en concentratieproblemen samen met vermoeidheid voor.¹ Dat is gelijktijdig voorkomen, geen aangetoond oorzaak en gevolg. Zie het artikel over spierverlies en het artikel over brain fog.

Waar je invloed op kunt hebben

Wat helpt, hangt af van wat bij jou meespeelt.

Als nachtelijke opvliegers je wakker maken. Behandeling daarvan is een keuze met eigen voor- en nadelen; die staat in het artikel over opvliegers en nachtzweten.

Beweging, als ondersteuning. In een meta-analyse van elf gerandomiseerde onderzoeken onder 1.005 vrouwen in en na de overgang verbeterden yoga, tai chi, pilates en verwante bewegingsvormen de ervaren vermoeidheid en de slaapkwaliteit.¹¹ Beweging behandelt de onderliggende oorzaak niet; het is ondersteuning en hoort bij algemene gezondheid.

Wanneer beoordeling verstandig is

Houdt de vermoeidheid weken aan, of neemt ze snel toe, bespreek het dan met je huisarts. Dat is diagnostiek: met bloedonderzoek en een gesprek kan worden nagegaan welke van de verklaringen hierboven bij jou meespeelt.

Bij volwassenen met een ijzertekort zonder bloedarmoede verminderde ijzeraanvulling in gerandomiseerde onderzoeken de ervaren vermoeidheid, maar niet de gemeten lichamelijke prestatie.¹⁰ Dat is een behandeling na vaststelling van een tekort, geen algemene aanbeveling.

Dit is geen lijst om jezelf mee te diagnosticeren. Het helpt om concreet te zijn:

• Sinds wanneer. Een maand, een half jaar of langer.
• Wat er nog meer speelt. Slaap, concentratie, stemming, opvliegers, cyclus.
• Wat het je kost. Welke afspraken of activiteiten je laat vallen.

Een eerste stap

• Houd twee weken bij hoe je energie per dag verloopt en hoe vaak je 's nachts wakker wordt.
• Houdt de vermoeidheid weken aan, maak dan een afspraak bij je huisarts en neem die notities mee.
• Kies, als je dat wilt proberen, een bewegingsvorm die je kunt volhouden.

Wil je weten of jouw vermoeidheid samenhangt met slaap, hormonen of iets anders? Doe de gratis check → en krijg in vijf minuten meer overzicht.

Bronnen

1. Reisel D, Crockett C, Glynne S, Kamal A, Newson L. Prevalence of cognitive and mood-related symptoms in a large cohort of perimenopausal and menopausal women. BJPsych Open 2024. — De rangorde van klachten onder 978 nieuwe patiënten van een menopauzekliniek.
2. Galland-Decker C, Marques-Vidal P, Vollenweider P. Prevalence and factors associated with fatigue in the Lausanne middle-aged population. BMJ Open 2019;9(8):e027070. — Vermoeidheid in de algemene bevolking van 45 tot 86 jaar en de factoren die ermee samenhangen.
3. Jing MJ, et al. A community-based cross-sectional study of fatigue in middle-aged and elderly women. J Psychosom Res 2015;79(4):288–294. — Vermoeidheid bij vrouwen vanaf 45 jaar en de rol van postmenopauze.
4. NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. Moeheid, sombere gevoelens en slapeloosheid als mogelijk gevolg van nachtelijke zweetaanvallen.
5. NHG-Standaard Anemie — Nederlands Huisartsen Genootschap. Hevig menstrueel bloedverlies als eerste vraag bij vrouwen in de vruchtbare levensfase.
6. NHG-Standaard Schildklieraandoeningen — Nederlands Huisartsen Genootschap. Vermoeidheid als klacht die past bij een traag werkende schildklier.
7. de Zambotti M, et al. Magnitude of the impact of hot flashes on sleep in perimenopausal women. Fertility and Sterility 2014;102(6):1708–1715. — Gemeten opvliegers en wakker worden in het slaaplaboratorium.
8. Stepanski EJ. The effect of sleep fragmentation on daytime function. Sleep 2002;25(3):268–276. — Onderbroken slaap geeft minder herstel dan aaneengesloten slaap.
9. Young T, et al. Menopausal status and sleep-disordered breathing in the Wisconsin Sleep Cohort Study. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine 2003;167(9):1181–1185. — Slaapapneu vóór, rond en na de overgang.
10. Houston BL, et al. Efficacy of iron supplementation on fatigue and physical capacity in non-anaemic iron-deficient adults. BMJ Open 2018;8(4):e019240. — IJzertekort zonder bloedarmoede en vermoeidheid.
11. Xu H, et al. Effects of mind-body exercise on perimenopausal and postmenopausal women: a systematic review and meta-analysis. Menopause 2024;31(5):457–467. — Yoga, tai chi en verwante bewegingsvormen: vermoeidheid en slaapkwaliteit.

Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.