Je eet misschien hetzelfde als vroeger, maar je taille, je gewicht of je kracht kunnen veranderen. Online staan veel antwoorden: overgangsdiëten en voedingsmiddelen die je hormonen zouden herstellen.
Wat voeding in deze levensfase kan doen, is bescheidener dan die antwoorden beloven, maar het is niet niets. Hieronder staat bij elk onderdeel wat het bewijs draagt.
Wat er verandert
In het Amerikaanse SWAN-onderzoek, waarin vrouwen jarenlang met lichaamsscans zijn gevolgd, verdubbelde aan het begin van de overgang het tempo waarmee de vetmassa toenam, terwijl de magere massa, waar de spieren deel van uitmaken, afnam.1 Dat hield aan tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie.1 Het lichaamsgewicht zelf nam in die periode niet sneller toe.1
Het botverlies is in dezelfde periode het grootst, van ongeveer een jaar vóór tot twee jaar ná de laatste menstruatie.2 En volgens de NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement gaan veranderingen in de hormonale status samen met cardiometabole veranderingen later in het leven, zoals een hogere bloeddruk, meer visceraal vet en een hoger LDL-cholesterol.5
Waar voeding invloed op heeft
Voor opvliegers wordt voeding niet als behandeling aanbevolen.4 Het kan wel ondersteunen wat in deze jaren meetelt voor je gezondheid op lange termijn.
Spieren: eiwit, samen met krachttraining. In een meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken bij gezonde volwassenen gaf extra eiwit bovenop krachttraining een kleine extra toename van de magere massa, ongeveer 0,3 kilo.11 Boven ongeveer 1,6 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag kwam er niets bij.11 Bij vrouwen vanaf 55 jaar werd alleen in combinatie met krachttraining winst gevonden; zonder training had wei-eiwit geen duidelijk effect op spierkracht of magere massa.12 Een overzicht uit 2026 van vijftien onderzoeken bij vrouwen voor en na de overgang kon voordelen van alleen méér eiwit niet bevestigen.13
Eiwit ondersteunt dus vooral wat krachttraining in gang zet. Hoeveel eiwit bij jou past, hangt af van onder meer je gewicht en je gezondheid; een diëtist kan dat concreet maken. Waarom spiermassa ertoe doet, staat in het artikel over spierverlies.
Hart en vaten: het hele eetpatroon. De Gezondheidsraad adviseert een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon, met onder meer groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten en ongezouten noten.59 In een meta-analyse van cohortonderzoeken hing een voeding die meer op het mediterrane patroon leek samen met ongeveer 10 procent minder hart- en vaatziekten of overlijden daaraan.5 Dat is observationeel bewijs: de NHG-Standaard baseert het verband tussen voeding en hart- en vaatziekten op observationele onderzoeken en een beperkt aantal gerandomiseerde onderzoeken.5
Vezels. Overzichten van onderzoek laten zien dat de hoogste vezelinname samenhing met 15 tot 30 procent minder sterfte, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker dan de laagste.14 In gerandomiseerde onderzoeken waren gewicht, bloeddruk en cholesterol lager bij meer vezels.14 De winst was het grootst bij 25 tot 29 gram per dag.14
Botten. De NHG-Standaard Fractuurpreventie adviseert in het leefstijladvies 1.000 tot 1.100 milligram calcium per dag via de voeding.7 De Gezondheidsraad adviseert alle vrouwen van 50 tot 70 jaar voor de zekerheid dagelijks 10 microgram vitamine D; er is onvoldoende onderzoek naar het effect op botbreuken, maar het is aannemelijk dat het botverlies kan helpen tegengaan.8 Wat je verder voor je botten kunt doen, staat in het artikel over botverlies.
Alcohol. De Gezondheidsraad concludeerde in juni 2026 dat er geen veilige ondergrens voor alcohol is: elk glas geeft gezondheidsrisico's, en bij elk niveau neemt het risico op zeven soorten kanker toe.10 Volgens de NHG-Standaard kan matigen bovendien een gunstig effect hebben op het aantal opvliegers.3

Wat voeding niet aantoonbaar doet
Opvliegers. De richtlijnen verschillen. De NHG-Standaard vindt niet aangetoond dat gewichtsverlies opvliegers vermindert; de bewijskwaliteit is zeer laag.3 De Menopause Society schrijft dat gewichtsverlies bij sommige vrouwen kan helpen, maar die onderzoeken zijn klein, niet gerandomiseerd of achteraf geanalyseerd.4
Voor voedingsaanpassingen is het bewijs beperkt.4 In één gerandomiseerd onderzoek daalden matige tot ernstige opvliegers met 88 procent na twaalf weken vegan, vetarm eten met sojabonen, tegenover 34 procent zonder aanpassing.4 Dat is vroeg onderzoek.
Strenge diëten. In een bundeling van onderzoeken was het gewichtsverlies na zes maanden bij koolhydraatarme en vetarme diëten ongeveer even groot, 4,6 en 4,4 kilo, en na twaalf maanden was het effect bij alle onderzochte diëten grotendeels verdwenen.6 Van intermitterend vasten is er weinig bewijs voor veiligheid en effectiviteit op lange termijn.6 Meer over afvallen staat in het artikel over waarom afvallen na je 40e zwaarder gaat.
Wanneer een deskundige helpt
Een diëtist kan je eiwit- en energiegebruik afstemmen op je gewicht, je beweging en je gezondheid. Dat is vooral zinvol als je een aandoening hebt waarbij je voeding is aangepast, of als je gewicht ongewild verandert. De NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement noemt verwijzing naar een diëtist als mogelijkheid bij het opbouwen van een gezond voedingspatroon.5
Een eerste stap
- Combineer eiwit met krachttraining in plaats van het een zonder het ander te doen.
- Kies één verandering richting het patroon hierboven, bijvoorbeeld wekelijks peulvruchten of dagelijks een handje ongezouten noten.
- Twijfel je over hoeveel eiwit of energie bij jou past, laat het dan door een diëtist afstemmen op jouw situatie.
Wil je weten waar in jouw patroon voeding, slaap of beweging het meest meespeelt? Doe de gratis check → en krijg in vijf minuten meer overzicht.
Bronnen
- Greendale GA, et al. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight 2019;4(5):e124865. — SWAN-cohort: vetmassa, magere massa en gewicht rond de overgang.
- Greendale GA, et al. Bone mineral density loss in relation to the final menstrual period in a multiethnic cohort. Journal of Bone and Mineral Research 2012;27(1):111–118. — SWAN-cohort: wanneer het botverlies het grootst is.
- NHG-Standaard De overgang — Nederlands Huisartsen Genootschap. Gewichtsverlies, dieet en alcohol bij opvliegers.
- The 2023 nonhormone therapy position statement of The North American Menopause Society. Menopause 2023;30(6):573–590. — Gewichtsverlies en voedingsaanpassingen bij opvliegers.
- NHG-Standaard Cardiovasculair risicomanagement — Hormonale veranderingen en cardiometabool risico, voedingspatroon en bewijs.
- NHG-Standaard Obesitas — Populaire diëten en gewichtsverlies op lange termijn.
- NHG-Standaard Fractuurpreventie — Het advies over calcium via de voeding.
- Gezondheidsraad. Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamine D, 2012. — Het suppletieadvies voor vrouwen van 50 tot 70 jaar en de onderbouwing.
- Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding: eiwitbronnen en voedingspatronen 2025. — Het meer plantaardige en minder dierlijke voedingspatroon.
- Gezondheidsraad. Alcohol en gezondheid in brede zin, 2026. — Geen veilige ondergrens voor alcohol.
- Morton RW, et al. Protein supplementation and resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine 2018;52(6):376–384. — Meta-analyse: eiwit bovenop krachttraining.
- Kuo YY, et al. Effect of whey protein supplementation in postmenopausal women. Nutrients 2022;14(19):4210. — Meta-analyse bij vrouwen vanaf 55 jaar, met en zonder krachttraining.
- Fialho SN, et al. Dietary intake of animal and plant-based protein on adiposity measurements and body composition in pre- and postmenopausal women. FASEB Journal 2026;40(15):e71977. — Overzicht van gerandomiseerde onderzoeken naar eiwit en lichaamssamenstelling.
- Reynolds A, et al. Carbohydrate quality and human health. The Lancet 2019;393(10170):434–445. — Vezels, volkoren en risico op ziekte.
Veelgestelde vragen
- Bestaat er een speciaal overgangsdieet?
- Nee. Voor een dieet dat opvliegers vermindert is het bewijs beperkt: de Menopause Society beveelt voedingsaanpassingen niet aan als behandeling.4 Wel adviseert de Gezondheidsraad een patroon dat meer plantaardig en minder dierlijk is.9
- Helpt afvallen tegen opvliegers?
- De NHG-Standaard en de Menopause Society zijn het hierover niet eens. Volgens de NHG is niet aangetoond dat gewichtsverlies opvliegers vermindert.3 De Menopause Society noemt gewichtsverlies voor sommige vrouwen een mogelijkheid, op beperkt bewijs.4 Bij overgewicht kan afvallen los daarvan gezondheidswinst geven.3
Dit artikel is geschreven op basis van actuele richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek. Het is geen medisch advies — raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten.
Vrouwen die dit lezen, herkennen ook:
6 min leestijd
Afvallen na je 40e: waarom het zwaarder gaat dan vroeger
Je doet hetzelfde als vroeger en het gewicht verandert niet. Lees wat onderzoek zegt over energieverbruik, spiermassa en slaap, en wat haalbaar is.
8 min leestijd
Spierverlies na je 40e: waarom kracht telt
Rond de overgang neemt de magere massa gemiddeld af en de vetmassa toe. Wat onderzoek zegt over kracht, krachttraining, eiwit en je stofwisseling.
9 min leestijd
Botverlies in de overgang: het verlies dat je niet voelt
Botverlies gaat rond je laatste menstruatie het snelst. Lees wat dat voor botbreuken betekent, wanneer een meting past en wat je zelf kunt doen.
